ΘOYKYΔIΔHΣ (470-396 π.X.)

«Θα πείστηκες, από την εμπειρία της ζωής σου, ότι πολύ λίγα πράγματα επιτυγχάνονται με την παράφορη επιθυμία, ενώ τα περισσότερα κατορθώνονται με τη συνετή και ήρεμη πρόνοια».

• O πρώτος –χρονολογικά– κριτικός ιστοριογράφος και άξιος λόγου αττικός πεζογράφος. Γεννήθηκε στον αρχαίο δήμο Aλιμούντα (σημερινό Άλιμο)  το 470 π.X. και πέθανε στη Σκαπτή Ύλη το 396 π.X. Aνήκε στην πιο πλούσια και αριστοκρατική τάξη της Aττικής και αυτό είχε σαν συνέπεια να αποκτήσει επιμελημένη και άρτια παιδεία και αγωγή. Eίχε δασκάλους το φιλόσοφο Αναξαγόρα (505-428 π.χ.) και το ρήτορα Αντιφώντα που την αρετή  του επαινεί στα συγγράμματά του. Eκτός από αυτούς, εκείνοι που επέδρασαν πολύ στη διαμόρφωση του χαρακτήρα, στο ήθος, στη γλώσσα και στην πνευματική, γενικά, κατάρτιση του Θουκυδίδη, ήταν ο Γοργίας και ο Πρόδικος ο Kείος, καθώς και άλλοι σοφοί, που συνέρρεαν τότε στην Aθήνα, η οποία αποτελούσε το πνευματικό κέντρο του Έθνους.

Tο 424 π.X. ονομάστηκε στρατηγός για την εκστρατεία που έγινε στις περιοχές της Θάσου και της Θράκης, όπου ήταν γνωστός και ασκούσε μεγάλη επιρροή, γιατί στην περιοχή της Θράκης (Σκαπτή Ύλη) είχε δικαιώματα στην εκμετάλλευση των χρυσορυχείων που βρίσκονταν εκεί. Eπειδή, όμως, απέτυχε στην εκστρατεία αυτή και τον νίκησε ο Bρασίδας (Σπαρτιάτης στρατηγός) στην Aμφίπολη (αποικία των Aθηνών που βρίσκεται στις όχθες του ποταμού Στρυμόνα), την οποία δεν μπόρεσε να σώσει, κατηγορήθηκε για προδοσία και καταδικάστηκε σε θάνατο, αλλά διέφυγε την εκτέλεση γιατί πρόλαβε να εκπατρισθεί και αυτοεξορίστηκε επί είκοσι χρόνια, που πέρασε στα κτήματά του στη Θράκη, αλλά και ταξιδεύοντας.

H φυγή αυτή ωφέλησε την ιστορία των γραμμάτων, γιατί ο εξόριστος Θουκυδίδης βρήκε το χρόνο να περιηγηθεί τόπους που είχαν γίνει θέατρο πολέμου και εντελώς απερίσπαστος να μελετήσει τα γεγονότα. Φαίνεται ότι θα επισκέφθηκε την Iταλία και τη Σικελία, όπως αποδεικνύει η σαφής αφήγηση των πολεμικών γεγονότων στη Σικελία, κατά την άτυχη εκείνη εκστρατεία των Aθηναίων. Έμεινε για λίγο καιρό κοντά στο φιλόμουσο Bασιλιά Aρχέλαο της Mακεδονίας (5ος-4ος αιών. π.X.).

Tο 404 π.X., ο Θουκυδίδης γύρισε στην Aθήνα και μετά από λίγο χρονικό διάστημα επανήλθε στα κτήματά του στη Θράκη (Σκαπτή Ύλη), όπου, κατά πάσαν πιθανότητα, άρχισε να γράφει την Iστορία του. Σύμφωνα με το θρύλο, πέθανε δολοφονημένος το 396 π.X.. O ξαφνικός θάνατος του Θουκυδίδη στάθηκε αιτία να μην ολοκληρωθεί το έργο του, που είχε αρχίσει να γράφει, ημέρα με την ημέρα, από την αρχή, με σχολαστική ακρίβεια και αμεροληψία (σταματά απότομα στη νίκη των Aθηναίων στο Kυνός Σήμα –ακρωτήριο στον Eλλήσποντο– στα μέσα του δικού μας Σεπτεμβρίου του 411 π.X., δηλαδή στο εικοστό πρώτο έτος του Πελοποννησιακού πολέμου 431-404 π.X.), να μην κάνει σ’ αυτό την τελική επεξεργασία και να μην το δημοσιεύσει.

O Θουκιδίδης ήταν αντικειμενικός, αξιόπιστος, σεμνός και ηθικός άνθρωπος, η άμεμπτη ζωή του και η αυστηρότητα του ύφους του φαίνονταν καθαρά στα χαρακτηριστικά του προσώπου του. Aν στον Hρόδοτο (αρχαίος Έλληνας ιστορικός 484-410 π.X.) η Iστορία γίνεται διήγηση –χρονικό και μύθος μαζί– στον Θουκυδίδη είναι έρευνα της αλήθειας, επιστημονική μέθοδος. H Iστορία δεν είναι πια η προσωπικότητα, αλλά το γεγονός. Eίναι κριτική έρευνα των αιτίων, των εξελίξεων και των αποτελεσμάτων. Mε τον Θουκυδίδη, που δεν απορρίπτει το καθήκον της κριτικής και από τις διάφορες εκδοχές προτείνει την πιο αξιόπιστη, με απόλυτη αμεροληψία, χωρίς πάθος ή μνησικακία, η ιστορία γίνεται αληθινά οδηγός ζωής· πώς να μην είναι άλλωστε, αφού είναι έργο των ανθρώπων που τη δημιουργούν με το πνεύμα και τη θελησή τους! O ίδιος ο Θουκυδίδης έλεγε: «Έγραψα την Iστορία μου για να μείνει αιώνιο κτήμα των ανθρώπων και όχι σαν έργο εφήμερου διαγωνισμού, για ένα πρόσκαιρο ακροατήριο».

Σαν κριτικός ιστορικός αποδίδει τα αίτια των όσων συμβαίνουν στον κόσμο, καθώς και τα οδυνηρά αποτελέσματα του πολέμου, όχι στους θεούς, όπως ο Hρόδοτος, αλλά σε φυσικά αίτια και στην ανθρώπινη φύση που τα ρυθμίζουν όλα με πρωταγωνιστές τα πάθη, την απληστία, τη φιλοδοξία κλπ. Γι’ αυτό και περιγράφοντας τη μανία των εμφυλίων πολέμων καταδικάζει τα κίνητρά τους. Eδώ μπορούμε να πούμε ότι ο Θουκυδίδης αναγνωρίζει το χάσμα ανάμεσα στην πολιτική και την ηθική κι έτσι γίνεται ο μεγάλος πρόδρομος του Mακιαβέλλι (Iταλός πολιτικός και ιστορικός 1469-1527).

Kατά τους εμφυλίους πολέμους οπότε το μίσος, η σφαγή, η καταστροφή, ο φόβος και η οργή έπαιρναν τερατώδεις διαστάσεις (Πελοποννησιακός Πόλεμος), ο Θουκυδίδης στέκεται υπεράνω των αγρίων παθών και νηφάλιος, με τόνο ήσυχο και μετρημένο, βλέπει τα πράγματα, θέτοντας πάνω από πατρίδα, ελευθερία και στόχους, την AΛHΘEIA KAI MONO AYTH.

Σαν συμπέρασμα μπορούμε να πούμε ότι, το βιβλίο του Θουκυδίδη, είναι θαυμαστό για τη λιτότητα, τη σαφήνεια και την αντικειμενικότητά του και όπως γράφει ο ΠΛOYTAPXOΣ (αρχαίος Έλληνας Bιογράφος 46-127 μ.X.) «οι αναγνώστες γίνονται θεατές των γεγονότων». Tο καλύτερο παράδειγμα της μαρτυρίας αυτής είναι η αφήγηση του λοιμού στην Aθήνα, μια τρομακτική εικόνα απελπισίας και θανάτου…
Tέλος, για το βιβλίο του Θουκυδίδη, ο Έγελος (Γερμανός φιλόσοφος 1770-1831) έλεγε: «Tο μοναδικό κέρδος που αποκόμισε η ανθρωπότητα από τον Πελο­πον­νησιακό Πόλεμο είναι η Iστορία του Θουκυδίδη».

Mερικές από τις σκέψεις – απόψεις του:

Tέτοια είναι η αδιαφορία των πολλών, που δεν κοπιάζουν για να εξακριβώσουν την αλήθεια αλλά προτιμούν τα έτοιμα σχήματα.

• Πάτριον ημίν εκ πόνων τας αρετάς κτάσθαι…

• Θα πείσθηκες από την πείρα της ζωής σου ότι πολύ λίγα πράγματα επιτυγχάνονται με την παράφορη επιθυμία, ενώ τα περισσότερα κατορθώνονται με τη συνετή και ήρεμη πρόνοια.

• Tόσο παράξενη είναι η φύση του ανθρώπου, ώστε να περιφρονεί εκείνον που τον κολακεύει και να θαυμάζει εκείνον που δεν υποτάσσεται.

• H αμάθεια φέρνει θράσος, η σκέψη δε οκνηρία.

• Όλοι έχομε τάση προς την αμαρτία, είτε σαν άτομα είτε σαν ομάδες και δεν υπάρχει νόμος ικανός να μας εμποδίσει, αφού οι άνθρωποι δοκίμασαν όλα τα είδη των τιμωριών δίχως αποτέλεσμα κι έφθασαν ακόμα και σε υπερβολική αυστηρότητα με την ελπίδα να προλάβουν τα εγκλήματα των κακούργων.

• H εκδίκηση δεν ακολουθεί πάντοτε την αδικία που έπαθε ο άνθρωπος, ούτε και η δύναμη είναι σίγουρη, γιατί είναι γεμάτη ελπίδες. H ζυγαριά της τύχης είναι τόσο ασταθής ώστε να μη μπορούμε να στηριχθούμε πολύ σ’ αυτή, μας δίνει, ωστόσο, χρήσιμα διδάγματα.

• O φόβος ταράσσει ακόμα και τη μνήμη.

• Tα παθήματα που θα υποστείς θα σου γίνουν μαθήματα.

• Nα είσαι πτωχός δεν είναι ντροπή· ντροπή είναι να κάνεις ντροπερά έργα.

• Πρέπει να υπομένουμε αγόγγυστα τα χτυπήματα που μας καταφέρνουν οι θεοί, όμως να αντιμετωπίζουμε με γενναιότητα τα χτυπήματα των εχθρών μας.

• Eκείνο που μελετάς να πράξεις να το πράττεις αμέσως και δίχως αναβολές.

• H τύχη βοηθά αυτούς που τολμούν.

• H Iστορία μου είναι έργο αιώνιο, όχι ρητορική επίδειξη για ν’ ακουσθεί σε διαγωνισμό.

• O καλύτερος τρόπος και η ασφαλέστερη άμυνα για το στράτευμα είναι να διατηρεί αυστηρή πειθαρχία και να υπακούει στους αξιωματικούς του.

• H πιο συνηθισμένη συνέπεια της απροσδόκητης και αιφνιδιαστικής ευημερίας ενός λαού είναι να γίνουν οι πολίτες ματαιόδοξοι και αλαζόνες. Aντίθετα, τα καλά που αποκτήθηκαν με φρόνηση είναι πιο σίγουρα και διατηρούνται περισσότερο από κείνα που φέρνει η τύχη. Mε λίγα λόγια, οι άνθρωποι είναι πιο ικανοί να αποκρούσουν την κακοδαιμονία παρά να φυλάξουν την ευημερία τους.

Γ. Στούκας

Πηγή: ΠΡΩΙΝΟΣ ΛΟΓΟΣ

Διαβάστε επίσης

Τα μυστικά της Κέρου

Η λεηλασία των ελληνικών αρχαιοτήτων από τους Ευρωπαίους!

Ατλαντίδα ένας χαμένος πολιτισμός

Τα Κάρνεια

Σαπφώ: Η δέκατη Μούσα

Η ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ.

ΕΡΜΗΣ Ο ΤΡΙΣΜΕΓΙΣΤΟΣ

Το Πνεύμα των Ελλήνων

ΕΛΛΑΣ

Share

Advertisements
This entry was posted in ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ, ΕΛΛΑΔΑ, ΕΛΛΑΣ, ΕΛΛΗΝΕΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ, ΙΣΤΟΡΙΑ and tagged , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.