Μουτζουροδευτέρα με γέλια μέχρι δακρύων, στη Νέδουσα του νομού Μεσσηνίας

Ο Αγερμός θα γυρίσει όλα τα σπίτιαΟ Αγερμός θα γυρίσει όλα τα σπίτια.

Eνα γνήσιο λαϊκό δρώμενο ευετηρίας έχουν την τύχη να βιώσουν όσοι επισκέπτονται κάθε Καθαρά Δευτέρα το χωριό Νέδουσα του νομού Μεσσηνίας, στις πλαγιές του Ταΰγετου.
Μελέτες, δρώμενα και μοτίβα που συνδέονται με την ευετηρία, την καλοχρονιά δηλαδή και τη γονιμότητα φύσης και ανθρώπων, συναντούμε συχνά σε λαϊκά καρναβάλια της Βόρειας Ελλάδας και ιδιαίτερα της Θράκης.

Ο θίασος ετοιμάζεται.

Πουθενά αλλού όμως, πλην της Νέδουσας, δεν βρίσκουμε τη συνύπαρξη τριών τελετουργικών πράξεων: α) όργωμα-σπορά, β) γάμος-τεκνοποίηση, γ) θάνατος-ανάσταση. Το ολοκληρωμένο αυτό «σενάριο» είναι ένας από τους λόγους που καθιστούν το αυθεντικό αγροτικό καρναβάλι της Νέδουσας μοναδικό, σε βαθμό που ο καθηγητής κ. Μιχάλης Μερακλής να ισχυρίζεται ότι ισοδυναμεί με σημαντικό αρχαιολογικό εύρημα.

Η Αροτρίαση και η Σπορά είναι οι πιο κατανυκτικές φάσεις του δρώμενουΗ Αροτρίαση και η Σπορά είναι οι πιο κατανυκτικές φάσεις του δρώμενου.

Πολύ ιδιαίτερο χαρακτηριστικό είναι η ομόψυχη και ισότιμη συμμετοχή των κατοίκων του χωριού, ανεξαρτήτως ηλικίας και φύλου, γεγονός που τονίζει τον λαϊκό χαρακτήρα του δρώμενου και το διαφοροποιεί από τα αστικά καρναβάλια, τα οποία οργανώνονται από τους «άρχοντες» και προσφέρονται στον «λαό». Ειδική είναι και η «μεταχείριση» που επιφυλάσσεται στους επισκέπτες.

Το μουτζούρωμα αρχίζειΤο μουτζούρωμα αρχίζει.

Αν και ο βασικός «θίασος» που τελεί τα δρώμενα αποτελείται από κατοίκους του χωριού, οι επισκέπτες δεν λογίζονται ως θεατές, αλλά ως συμμετέχοντες, συνεορταστές και συμποσιαστές. Νωρίς το πρωί ακούγονται τα πρώτα νταούλια και φλογέρες που καλούν τα μέλη του «θιάσου» να συγκεντρωθούν σε συγκεκριμένα σπίτια και να αρχίσουν τις προετοιμασίες. Αξίζει να σημειωθεί η λιτότητα της «ορχήστρας» καθώς και το γεγονός ότι τα δύο αυτά μοναδικά όργανα κατασκευάζονται από τους κατοίκους του χωριού.

Γέλιο μέχρι δακρύων στον ΓάμοΓέλιο μέχρι δακρύων στον Γάμο.

Στη διάρκεια της μέρας, νταούλια και φλογέρες θα αλλάξουν πολλές φορές χέρια, αφού αρκετοί είναι αυτοί οι οποίοι γνωρίζουν τον βασικό σκοπό που συνοδεύει το καρναβάλι. Αρχίζει το μουντζούρωμα των συμμετεχόντων με καπνιά που προέρχεται από σπιτικό φούρνο. Επιτυγχάνεται ένα είδος εξίσωσης, καθώς με την καπνιά όλα τα πρόσωπα, όμορφα και άσχημα, μοιάζουν ίδια.

Μεταμφισμένοι σε τράγους οι κάτοικοι μαζεύονται στην πλατείαΜεταμφισμένοι σε τράγους οι κάτοικοι μαζεύονται στην πλατεία.

Είναι η ώρα που ακούγονται τα πρώτα σεξουαλικά υπονοούμενα και τα προκλητικά στιχάκια. Ο καθωσπρεπισμός δίνει τη θέση του στην ελευθεριότητα ενώ στοιχεία από τις Διονυσιακές λατρείες και τη λατρεία του Φαλλού κάνουν την εμφάνισή τους. Ακολουθεί ο αγερμός, μια πομπή που περνάει από όλα τα σπίτια του χωριού και συγκεντρώνει προσφορές που θα χρησιμοποιηθούν αργότερα στο κοινό τραπέζι. Η πορεία της πομπής σχηματίζει έναν προστατευτικό κύκλο γύρω από το χωριό.

Το φρεσκοπαντρεμένο ζευγάρι προσπαθεί να τεκνοποιήσει αμέσως μετά τον ΓάμοΤο φρεσκοπαντρεμένο ζευγάρι προσπαθεί να τεκνοποιήσει αμέσως μετά τον Γάμο.

Επεται το κοινό τραπέζι, που αποτελεί «πρόσκληση» για ειρήνη και προστασία, και ενώνει με ιερούς δεσμούς όσους συμμετέχουν. Την ίδια ώρα, σε κάποιο σπίτι του χωριού, μέλη του «θιάσου», φορούν βαριά ποιμενικά κουδούνια, τρίχινα ρούχα και κράνη με κέρατα τράγου. Η ώρα της κορύφωσης πλησιάζει…

Η κορύφωση του εθίμου

Μετά το μουντζούρωμα και τον Αγερμό αρχίζει η προετοιμασία του «θιάσου» για τα τελικά στάδια του δρώμενου. Τα μέλη του κατεβαίνουν στην πλατεία του χωριού, όπου σαν πραγματικά τραγιά ρίχνουν κουτουλιές ο ένας στον άλλο, ενώ τα κουδούνια τους προκαλούν εκκωφαντικό θόρυβο, ο οποίος λειτουργεί διττά: Αποτρεπτικά ενάντια στα κακά πνεύματα και τα καταστροφικά φυσικά φαινόμενα και ταυτόχρονα προτρεπτικά: καλώντας τη βλάστηση να «ξυπνήσει» με τον ερχομό της άνοιξης.

Μετά τον θάνατο η ανάστασηΜετά τον θάνατο η ανάσταση

Ακολουθεί η Αροτρίαση (όργωμα) και η Σπορά, η πιο κατανυκτική και «σοβαρή» φάση του δρώμενου, με το άροτρο ζεμένο σε δύο «βόδια», ένα αρσενικό και ένα θηλυκό, να κάνει τρεις φορές τον γύρο της πλατείας ακολουθώντας αντίστροφη φορά από αυτή των δεικτών του ρολογιού, ενώ ακολουθούν αυτοί που σπέρνουν, σκαλίζουν και σκεπάζουν τη σπορά.

Κουτουλιές και εκκωφαντικά κουδουνίσματα που διώχνουν το κακό και προτρέπουν τη φύση να ξυπνήσειΚουτουλιές και εκκωφαντικά κουδουνίσματα που διώχνουν το κακό και προτρέπουν τη φύση να ξυπνήσει.

Η επόμενη πράξη είναι ο Γάμος, ίσως η πιο κωμική στιγμή της τελετουργίας, αν και θεωρείται ότι παλιότερα είχε την ίδια «βαρύτητα» με το όργωμα και τη σπορά. Το ζευγάρι, που αποτελείται από δύο μεταμφιεσμένους άνδρες, αμέσως μετά τον γάμο, αρχίζει τις προσπάθειες «τεκνοποίησης», πάνω στο «τρισαλέτριστο χωράφι» του Ησιόδου, με την ανθρώπινη αναπαραγωγή να προσπαθεί να τονώσει μεταφορικά τη γονιμότητα των αγρών, αλλά και το αντίστροφο.

Καταληκτικό στάδιο είναι ο θάνατος και η ανάσταση. Κατά τη διάρκεια της κηδείας ακούγονται σπαρακτικά, σε βαθμό ξεκαρδίσματος, μοιρολόγια πάνω από το φέρετρο του νεκρού, ως τη στιγμή της ανάστασης, όταν με τον ερχομό της άνοιξης η φύση αναγεννιέται και αφήνει πίσω νικημένο τον χειμώνα. Τότε πια, αρχίζει το τρικούβερτο γλέντι και ο χορός, με τον πρώην «νεκρό» να κλείνει τον κύκλο, συμβολίζοντας την επικράτηση της ζωής επί του θανάτου. [Κείμενο – Φωτογραφίες: Ηρακλής Μήλας, πηγή]

Advertisements
This entry was posted in ΕΛΛΑΔΑ, ΕΛΛΑΣ, ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ, Ν. Μεσσηνίας and tagged , , , , , , , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.