Από την απεραντοσύνη του Ιονίου έως την αγκαλιά της Νέδας, η Ζαχάρω ξεχωρίζει

Χρυσά ηλιοβασιλέματα στην λίμνη Καϊάφα· στην αγαπημένη των πρωταθλητών και ερασιτεχνών του θαλάσσιου σκι, χάρη στο ναυταθλητικό της κέντρο.

Αμμουδιά ως εκεί που φτάνει το μάτι. Τα λουτρά του Καϊάφα, δύο σημαντικές αρχαίες θέσεις κι ανάμεσά τους λιθόχτιστα χωριά που κουβαλούν στις πλάτες τους την πολιτισμική κληρονομιά του Νότου της Ηλείας. Από την απεραντοσύνη του Ιονίου έως την αγκαλιά της Νέδας, η Ζαχάρω ξεχωρίζει δικαιωματικά!

Λίμνη, νησάκι Αγίας Αικατερίνης, Ιόνιο. Η ακαταμάχητη τριλογία της Ζαχάρως.

Ηταν κάποτε μια «χανιτζού», η Ζαχαρούλα, που ξεκίνησε την ιστορία – χάρισε το όνομά της στον τόπο. Τη δεκαετία του ’60 και του ’70 οι διάσημες από την αρχαιότητα θερμές ιαματικές πηγές της γειτονικής λίμνης Καϊάφα διένυαν τη χρυσή τους εποχή.

Το 2006 ήρθε το ευφυές ντοκιμαντέρ του Κίμωνα Τσακίρη «Sugartown: Οι Γαμπροί» (που ακολουθούσε τον δήμαρχο Ζαχάρως και μερικούς συντοπίτες του στη Ρωσία, προς αναζήτηση συζύγων) κάνοντάς τη γνωστή στο πανελλήνιο. Το 2007 όλοι μιλούν για τη φονική πυρκαγιά που μέτρησε 36 θύματα, κατέστρεψε έκταση άνω των 100 τ. χλμ. και απείλησε μέχρι και τον αρχαιολογικό χώρο της αρχαίας Ολυμπίας.

Απίθανοι οι σχηματισμοί των δέντρων στις αμμοθίνες της ακτογραμμής.

Η τεράστια ημισέληνος του Κυπαρισσιακού Κόλπου ήταν ανέκαθεν διάσημη. Κατ’ αρχάς για την υπέρμετρη σε μήκος και σε πλάτος «αφράτη», πεντακάθαρη ακτογραμμή. Για τις καλλίγραμμες, ψηλόλιγνες κουκουναριές, τα αμέτρητα φλογισμένα ηλιοβασιλέματα, για τον αέρα που σηκώνει, τις αμμοθίνες, τα ταβερνεία με το φρέσκο ψάρι.

Για τη θαυμαστή παράκτια ζώνη που κλείνει μέσα της ένα τμήμα του πευκοδάσους της Στροφυλιάς, τον αειθαλή Καϊάφα, τη δίχως τέλος παραλία που ορίζεται από την αποξηραμένη λίμνη Αγουλινίτσα και τον οικισμό Κακόβατος.

Μόνο τα τύμπανα λείπουν! Αφρικανικά δειλινά στο πευκόδασος Καϊάφα.

Το αμμουδερό υπερθέαμα φανερώνεται δειλά δειλά μετά το Κάτω Σαμικό. Κάτω απ’ τα αρχαία τείχη που αγκαλιάζουν το όρος Λαπίθα, δίπλα στα νερά του άφαντου σήμερα Ανιγρου ποταμού που ταυτίζεται με την ακύμαντη λίμνη Καϊάφα, με τις Ανιγρίδες Νύμφες και το σπήλαιό τους: το μέρος όπου ο Κένταυρος Νέσσος ξέπλυνε τα τραύματα απ’ τα δηλητηριώδη βέλη του Ηρακλή, μια πράξη που σύμφωνα με την παράδοση καθόρισε τη δυσοσμία των (κατά τα άλλα) θειούχων υδάτων.

Η μία νύμφη ήταν η Καλλιάφεια (απ’ την οποία προήλθε και η ονομασία Καϊάφας), η δεύτερη η Πηγαία και η τρίτη η Ιασις, στην οποία αποδίδεται η ιαματικότητα των πηγών. Κατά μια άλλη, βέβαια, εκδοχή παίρνει το όνομά της απ’ τον ομώνυμο αρχιερέα της Ιουδαίας, ο οποίος ύστερα από θαλασσοταραχή προσάραξε στην ακτή και, όταν πλύθηκε στα νερά της, τα αμαρτήματα που κουβαλούσε της μετέδωσαν τη χαρακτηριστική οσμή…

Καϊάφα πάντως τη λες όπως και να ‘χει. Και γραφική. Και πασίγνωστη. Για τους λάτρεις της υδροθεραπείας, τους πρωταθλητές και ερασιτέχνες του θαλάσσιου σκι, τους κυνηγούς του ηλιοβασιλέματος, τους ποδηλάτες που βρίσκουν εδώ τον παράδεισό τους, τους ψαράδες που στήνονται στην μπούκα (το κανάλι που συνδέει λίμνη και θάλασσα) και ρίχνουν τον πεζόβολο.

Μοιράζονται το νησί των ονείρων τους, το νησί της Αγίας Αικατερίνης, με τις παλιές εγκαταστάσεις που πνίγονται στο πράσινο, με το ένα εν λειτουργία ξενοδοχείο, με τα γραφεία διοίκησης των λουτρών και το ναυταθλητικό κέντρο.

Η νησίδα (μήκους 1.300 μ. Και πλάτους 100 μ.) ενώνεται με την ακτή με λιθόχτιστο δρόμο, ενώ τα 1.500 στρέμματα της λίμνης που την περιβάλλουν -σε συνάρτηση με τις ήπιες κλιματικές συνθήκες που επικρατούν- την καθιστούν ιδανική για αθλήματα, αφού επιτρέπουν ακόμα και τη χρήση του κωπηλατικού στίβου ως προπονητηρίου και κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Από νωρίς αντιλήφθηκαν τον θησαυρό που είχαν στα χέρια τους οι ιθύνοντες. Το 1997 διεξήχθη εδώ το 51ο Πανευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Θαλασσίου Σκι (με συμμετοχή 24 χωρών), το 2005 το 1ο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα και, ακόμα και «εκτός εποχής», η προβλήτα εκκίνησης των λιμναίων αθλημάτων βουλιάζει από κόσμο.

Μόνο που την κοιτάς σου ‘ρχεται η μυρωδιά! Ιαματική πηγή Καϊάφα.

Οσο για τα ξακουστά λουτρά, η πρώτη συστηματική τους εκμετάλλευση εντοπίζεται το 1907. Από το 1960 ανήκουν στον ΕΟΤ και σήμερα τα διαχειρίζονται τα Ελληνικά Τουριστικά Ακίνητα. Τα νερά τους κυμαίνονται σε θερμοκρασία 32-34ο °C, είναι κατάλληλα για δερματικές παθήσεις, άσθμα, ρευματισμούς και παθήσεις του ήπατος, ενώ το υδροθεραπευτήριο (που βρίσκεται απέναντι απ’ το νησάκι) λειτουργεί τους 3 καλοκαιρινούς μήνες με δύο φυσικές πισίνες (σπηλιές) και 20 ατομικούς λουτήρες. Αν παρεμπιπτόντως δε θέλεις να…το λουστείς (το ύδωρ), σε απόσταση 200 μ. αναβλύζει η ιαματική πηγή Γερανιού (ο Γεράνιος αύλακας), με νερό ιδανικό για ποσιθεραπεία. Να το πιεις στο ποτήρι!

Ορεινή Ζαχάρω

Από τα 5.000 στρέμματα του προστατευόμενου πευκοδάσους Καϊάφα, τα 3.000 αφανίστηκαν. Μα η φύση αναγεννάται. Και όσα δέντρα και αν βρίσκεις σου φτάνουν. Οσα κρινάκια ριζωμένα στην άμμο. Οσα καλύβια αντιστέκονται στους ανέμους και στα κύματα. Οσες «καβάντζες» βάζεις στο πλάνο για το επόμενο καλοκαίρι.

Λέπρεο (το Στροβίτσι των ντόπιων), σκαρφαλωμένο στις δυτικές απολήξεις της Μίνθης.

Και αν δεν θες να κατασκηνώσεις, από ενοικιαζόμενα άλλο τίποτα. Γεμάτη η παραλία της Ζαχάρως. Και τα στενάκια του οικισμού είναι άκρως συμπαθητικά. Ειδικά η παλιά γειτονιά με τα πέτρινα σπίτια – αυτά αντικρίζεις καθώς ανεβαίνεις στο εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία για το απόλυτο πανόραμα.

Και όσο και αν νιώθεις πως δε θες να αποχωριστείς τη θάλασσα, στα βουνά ανεβαίνεις. Στη Σμέρνα, «το καραούλι της Ηλείας», το μπαλκόνι της Ζαχάρως στα 650 μ. υψόμετρο, με το σπηλαιώδες μοναστήρι της Παναγίας και την απέραντη θέα στο Ιόνιο. Στις βουνοπλαγιές της Μίνθης, απ’ τη μία και απ’ την άλλη μεριά.

Το λίθινο βάθρο του λατρευτικού αγάλματος της Αθηνάς στον ομώνυμο ναό της αρχαίας Φιγαλείας.

Στην Αρήνη καταφεύγεις για το 4 χλμ. φαράγγι με τα άφθονα νερά, τους καταρράκτες και τη Γεράνια λίμνη. Στο χωριό Μίνθη, για το ερειπωμένο μεσαιωνικό κάστρο Αράκλοβου, κάποτε ένα από τα πιο ξακουστά φρούρια του Μοριά. Δεν απομένουν πολλά, μα εύκολα αντιλαμβάνεσαι τη στρατηγική του θέση: μια ανάσα απ’ το Λύκαιο Ορος, συνιστούσε δίοδο απ’ το λιμάνι της Κυλλήνης (Γλαρέντζα) προς τα κάστρα της Μεσσηνίας.

Πίσω, στον κεντρικό δρόμο, επιδίδεσαι σε μερικές ακόμα παρακάμψεις πριν πάρεις τον δρόμο για Φιγαλεία. Στους Σχίνους, για να υποκλιθείς με ευλάβεια στην εκκλησία του Αϊ-Γιάννη του Προδρόμου. Νοτιότερα, στον δρόμο προς Καλίδονα, για να συναντήσεις στον λόφο του Νέστορα τον αρχαιολογικό χώρο Κακόβατου με τα λείψανα των τριών μυκηναϊκών τάφων, να συνεχίσεις, να πέσεις επάνω στο σπηλαιοεκκλησάκι της Παναγίας Βαρκού με τη θαυματουργή εικόνα που ανακαλύφθηκε από βοσκό και, ως ναός, λειτουργείται από το 1883.

Εξι χιλιόμετρα απ’ τη θάλασσα, το επερχόμενο Ανήλιο κρύβει στις παρυφές του τα ερείπια της βυζαντινής Παναγίας (ξεπροβάλλει μες στα κτήματα βορείως του οικισμού) και τον ασκεπή, πνιγμένο στα αγριόχορτα ναό της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος (εντός του χωριού, ακολουθώντας την ταμπέλα προς αρχαιολογικό χώρο). Κι από εδώ (ή από το Λέπρεο), αν θες, συνεχίζεις για Ταξιάρχες, περιπλανιέσαι στα πλακόστρωτα του ενός και μοναδικού (καθώς λένε) πέτρινου παραδοσιακού ηλειακού οικισμού.

Το παλιό του όνομα είναι Μοφκίτσα και δημιουργήθηκε στα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Αναπτύχθηκε, επεκτάθηκε, ήκμασε· στα τέλη του 19ου αι. έγινε κεφαλοχώρι. Στην κοντινή πεδιάδα οι κάτοικοί του καλλιεργούσαν σταφίδα και ελιές, στα ορεινά έσπερναν σιτηρά. Και όπως γίνεται κατά κανόνα στην Ελλάδα, μετακινήθηκαν σιγά σιγά σε ημερότερα εδάφη, εγκαταστάθηκαν στο Νεοχώρι, στο νέο χωριό, άφησαν στην ησυχία τους τα παλιά σπίτια στολισμένα σε πείσμα του χρόνου, με τη μαστοριά των λαγκαδινών πετράδων.

Στα Περιβόλια της Φιγαλείας ο περίτεχνος ναός.

Ελάχιστους μόνιμους συναντάς πια. Μα το σύνολο των βουβών μνημείων εντυπωσιάζει. Η πέτρινη βρύση, τα αναπαλαιωμένα ή μισογκρεμισμένα αρχοντικά, το σχολείο, η Κοίμηση της Θεοτόκου, οι δίχως τοιχογραφικό διάκοσμο Ταξιάρχες του 14ου αι: το εκκλησάκι, που το 1931 βάφτισε φτου κι απ’ την αρχή το πέτρινο χωριό.

Δρόμος στη Νέδα

Πισωγυρίσματα τέλος. Ολο ευθεία πλέον. Σε αρχοντικά χωριά που ισορροπούν σε καταπράσινες πλαγιές, ανοίγουν τον δρόμο για το θρυλικό, θηλυκό ποτάμι της Νέδας. Στο Λέπρεο (το Στροβίτσι των ντόπιων), σκαρφαλωμένος στις δυτικές απολήξεις της Μίνθης εποπτεύεις τα περάσματα απ’ την αρχαία ακρόπολη, την αλλοτινή πρωτεύουσα της ηλειακής Τριφυλίας. Το αρχαίο Λέπρεο είχε διάρκεια ζωής από την προϊστορική έως τη βυζαντινή εποχή, ενώ σημείωσε ιδιαίτερη ακμή κατά την κλασική και την ελληνιστική περίοδο.

Το γεφύρι που ενώνει τους περιπατητές με τους διάσημους καταρράκτες της Νέδας.

Η ευημερία της πόλης οφειλόταν κυρίως στον πλωτό, εκείνη την εποχή, ποταμό καθώς και στην εύφορη κοιλάδα του Αιπασίου πεδίου (στα δυτικά). Φυσικά, και στην επιλογή της καίριας θέσης: η «ευδαίμων χώρα» του Στράβωνα ήλεγχε τις επίγειες οδούς που συνέδεαν την Ηλεία, τη Μεσσηνία και την Αρκαδία. Μέγιστος κόμβος!

Πάνω απ’ το χωριό ξεδιπλώνεται ο εκτεταμένος αρχαιολογικός χώρος που τελικώς καταλήγει στο ύψωμα που καταλαμβάνει ο 4ου αι. π.Χ. ναός της Δήμητρας, η ιέρεια του οποίου ήταν η μοναδική γυναίκα στην οποία δινόταν το τιμητικό αξίωμα να παραβρίσκεται στο στάδιο της Ολυμπίας κατά τη διάρκεια των Αγώνων.

Μοσχομυρίζουν τα βότανα γύρω από τους δωρικούς σπονδύλους των αρχαίων κιόνων της θεάς της γονιμότητας, «μοσχομυρίζει» κι η γειτονική Φασκομηλιά, το χωριό που παρεμβάλλεται ανάμεσα σε σένα και στο κεφαλοχώρι της Νέας Φιγαλείας: την περίφημη, επτάλοφη Ζούρτσα!

Ο,τι ανεφοδιασμό κάνεις, εδώ τον κάνεις. Εδώ βρίσκεις και τον περισσότερο κόσμο, εδώ τα καλντερίμια, τις ρούγες και τις πέτρινες κρήνες. Εδώ και ο καθεδρικός ναός του Αγίου Νικολάου, έργο λαγκαδινών μαστόρων, εδώ και το λαογραφικό μουσείο, η παράδοση και ιστορία του οποίου συνυπάρχει με το ίδιο το Μπαλαφαρέικο αρχοντικό – με ημερομηνία γέννησης το 1847.

Μα σημαντικότερο αξιοθέατο όλων θεωρείται το χιλιόχρονο, κάποτε ανδρικό, βυζαντινό μοναστήρι της Παναγίας της Βόγαλις που αναστηλώνεται, στην έξοδο του χωριού. Και δεν ξεχνάμε πως το «θέρετρο του Μοριά», κατά τον περιηγητή Ε. Τσελεμπή, έγραψε τη δική του ιστορία στην Επανάσταση του ’21. Ολο και κάποιος θα βρεθεί να μνημονεύσει τα λόγια του Θ. Κολοκοτρώνη που αναγνώριζε τη σημασία του. Ελεγε: «Πάτρα πόλις, Ζούρτσα χωριό».

Το ιερό της Δήμητρας Χαμύνης στο αρχαίο Λέπρεο. Η ιέρειά του ήταν η μοναδική γυναίκα που παρευρίσκετο στους Αγώνες της Ολυμπίας.

Τα γλυκύτατα Πετράλωνα και τα Περιβόλια, εν συνεχεία, προλογίζουν δύο από τα σημαντικότερα αξιοθέατα του νομού: τον «Παρθενώνα της Πελοποννήσου», τον τριών ρυθμών ναό του Επικούριου Απόλλωνος στις Βάσσες και νότια, την Ανω Φιγαλεία (παλαιά ονομασία: Παύλιτσα) αγκαλιά με την άλλοτε ισχυρή, ομώνυμη αρκαδική πόλη και τα μονοπάτια που περιπλέκονται έως το θαύμα της Νέδας.

Ας ξεκινήσουμε απ’ τα βασικά. Η ονομαστή αρχαία Φιγαλεία είχε δύο ιερά βουνά: το Κωτίλιον όρος, όπου χτίστηκε ο ναός του Επικουρίου Απόλλωνος (ενωνόταν με την πόλη μέσω ιεράς οδού) και το Ελάιον όρος (νότια απ’ το χωριό Στόμιο), σε σπηλιά του οποίου λατρευόταν η Μέλαινα Δήμητρα (η οποία κατά την παράδοση αποσύρθηκε εκεί για να θρηνήσει την αρπαγή της Κόρης). Οσον αφορά στα…κοντινά, οι αρχαίες πηγές κάνουν λόγο για αγορά, γυμνάσιο, θέατρο, καθώς και για τα ιερά της Αρτέμιδος Σωτήρος και του Διονύσου Ακρατοφόρου (οι Φιγαλείς φημίζονταν για την καλοπέρασή τους και κατ’ επέκταση το κρασί).

Κλασική θέση – κλασική στιγμή. Στο παγκάκι της Ζαχάρως.

Παρ’ όλα αυτά, από την αρχαία πόλη έχουν ανασκαφεί, έως σήμερα, η κρήνη της πρώιμης ελληνιστικής εποχής και ο ναός της Αθηνάς και του Διός Σωτήρος, που αποτελούν και τα πιο αξιόλογα μνημεία της. Μάλιστα, σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, ο ναός της Αθηνάς πρέπει να υπήρχε από την αρχαϊκή εποχή, ενώ στους βυζαντινούς χρόνους πιστεύεται πως μετατράπηκε σε οικία. Ξεκάθαρα πάντως διακρίνεται το λίθινο βάθρο του λατρευτικού αγάλματος στο καταπράσινο πλάτωμα του λόφου που ακούει στο όνομα Κουρδουμπούλι…

Μυθικό ποτάμι

Στα ρωμαϊκά χρόνια οι Φιγαλείς έκοψαν νομίσματα που εμφάνιζαν τη νύμφη Νέδα με τη μορφή θεού που κρατάει στα χέρια υδρία. Σε αυτόν το θεό της φύσης κατεβαίνεις. Είτε από μονοπάτι 3 χλμ. ή με χωματόδρομο απ’ το χωριό είτε απ’ τα απέναντι Πλατάνια της Μεσσηνίας. Και μέσω διήμερης πεζοπορικής διαδρομής μπορείς να τον προσεγγίσεις, από τις πηγές του, στην Πέτρα, να φτάσεις μέχρι το γεφύρι ή την πεδιάδα και τις εκβολές του, στο Ιόνιο.

Ο διάσημος καταρράκτης της Νέδας και τα ψηλόλιγνα πλατάνια, που σαν να ‘χουν πάρει κι αυτά θηλυκή μορφή.

Ορεξη να ‘χεις. 32 ολόκληρα χιλιόμετρα ξετυλίγονται μέσα σε ένα εντυπωσιακό φαράγγι με καταρράκτες και ορμητικά νερά που πηγάζουν από το Λύκαιο όρος, το ιερό των Αρκάδων βουνό. Το απαράμιλλο φυσικού κάλλους τοπίο αποτελεί το φυσικό σύνορο Μεσσηνίας-Ηλείας και χαρακτηρίζεται από τη συνεχή εναλλαγή εικόνων, την πλούσια βλάστηση, τα επιβλητικά βράχια και τα τιρκουάζ παγωμένα νερά.

Ορδές κόσμου μοιάζουν να μη δίνουν σημασία στις χαμηλές τους θερμοκρασίες, κάνουν μπάνιο, διασχίζουν την όχθη του γνωστότερου από τα μετρημένα στα δάχτυλα θηλυκών εν Ελλάδι ποταμών. Ο μεγαλύτερος καταρράκτης απαντάται στα όρια της Ανω Φιγαλείας και έχει ύψος 50 μ., μα αυτός που είναι διάσημος, ξεπροβάλλει μετά το τέλος του αμαξωτού. Ούτε ένα χιλιόμετρο αν περάσεις το γεφύρι. Τα Σαββατοκύριακα, μάλιστα, βρίσκεις στην άκρη του και καντίνα που προσφέρει τα απαραίτητα.

Ακολουθείς τις ταμπέλες προς τη φυλαγμένη σε σπηλιά Παναγίτσα (δίπλα της εντοπίζεται η σπηλιά της Δήμητρας), λίγο ανεβαίνεις, λίγο κατεβαίνεις, κι ύστερα, αντικρίζεις την πρώτη βάθρα με το γεφυράκι. Συνεχίζεις το περπάτημα έως τον μεγάλο καταρράκτη και απολαμβάνεις το υδάτινο θέαμα που χάρισε η θεά Ρέα στην άνυδρη γη. Με τα πλατάνια, τις αγριοβελανιδιές και τα πουρνάρια, που εδώ μοιάζουν να ακολουθούν τη «ροή» της Νέδας· σαν να ‘χουν πάρει κι αυτά θηλυκή μορφή. [Κείμενο: Ηλέκτρα Φατούρου. Φωτογραφίες: Ηρακλής Μήλας Πηγή]

Advertisements
This entry was posted in ΕΛΛΑΔΑ, ΕΛΛΑΣ, ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ and tagged , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s