Το φαινόμενο Survivor

Είναι πλέον ευρέως κατανοητό και αποδεκτό, τουλάχιστον για τους αναγνώστες αυτού του ιστολογίου, ότι η τηλεόραση αποτελεί ένα δυναμικό μέσο διαμόρφωσης συνειδήσεων, απόψεων και τρόπου ζωής. Ως εκ τούτου, έχει κάποια αξία η ανάλυση του προϊόντος της, ιδιαίτερα όταν αυτό θεωρείται επιτυχημένο, βάση τηλεθέασης και εμπορικότητας, δημιουργώντας ένα κύμα κοινωνικού υστερικού ενθουσιασμού.

Ο λόγος γίνεται για το Survivor. Πρόκειται για μία παραγωγή, προερχόμενη από την Αμερική, όπου οι διαγωνιζόμενοι χωρίζονται σε δύο ομάδες και προσπαθούν να επιβιώσουν σε μία εξωτική τοποθεσία, στην προκειμένη περίπτωση σε δύο παραλίες του Άγιου Δομίνικου. Εκεί, εκτός από την οργάνωση της διαβίωσής τους, έχουν να περάσουν διάφορες δοκιμασίες προκειμένου να κερδίσουν κάποια έπαθλα, είτε υλικά αγαθά είτε “ασυλία”, ώστε να παραμείνουν στο παιχνίδι. Κάθε εβδομάδα, η χαμένη στα αγωνίσματα ομάδα εκλέγει τρεις υποψήφιους για αποχώρηση και στη συνέχεια το τηλεοπτικό κοινό ψηφίζει (με χρηματικό αντίτιμο φυσικά) ποιος θέλει να παραμείνει στο παιχνίδι. Ο παίκτης με τις λιγότερους ψήφους αποχωρεί και στη συνέχεια ξεκινάει έναν μαραθώνιο εμφανίσεων στα τηλεοπτικά πλατό πρωινών κυρίως εκπομπών. Στη φετινή έκδοση του τηλεπαιχνιδιού, η μία ομάδα αποτελείται από υποτιθέμενους διάσημους – δηλαδή, στην πραγματικότητα, από υποπροϊόντα της βιομηχανίας του θεάματος – ενώ, η έτερη ομάδα αποτελείται από τυχαίους πολίτες και έχει την ονομασία “Μαχητές”.

Με μία πρώτη ματιά το εν λόγω τηλεοπτικό παιχνίδι φαίνεται ενδιαφέρον και σίγουρα πολύ διαφορετικό από τα υπόλοιπα τηλεοπτικά προγράμματα. Θεωρητικά, έχει να κάνει με την επιβίωση σε ένα άγνωστο και αφιλόξενο περιβάλλον. Με την προσπάθεια του ανθρώπου να δαμάσει τη φύση αλλά και να επικρατήσει του άλλου. Με την ομαδοποίηση, τη συνεργασία, το ξεπέρασμα των αντιξοοτήτων, τον ανταγωνισμό, τη διαμόρφωση ιεραρχίας. Κάπου εδώ βλέπουμε πως όταν έχουμε να κάνουμε με την ανάγκη της επιβίωσης, έστω κι αν αυτή είναι τεχνητή, τα χαρακτηριστικά και οι ποιότητες της κοινωνίας της ανεκτικότητας και του πολιτικά ορθού πάνε περίπατο και επικρατούν άλλου είδους ένστικτα και αντανακλαστικά.

Επιπλέον, οι διαγωνιζόμενοι είναι άνθρωποι μεγαλωμένοι σε αστικό περιβάλλον, όπως ακριβώς και οι τηλεθεατές, πράγμα που συμβάλει στην ταύτιση του τηλεθεατή με τον παίκτη. Εκτός αυτού, τα πλάνα του μαγευτικού εξωτικού τοπίου, που προέβαλε διαρκώς το κανάλι που φιλοξενεί την εκπομπή, έπαιξαν σημαντικό ρόλο στο να κινήσουν την περιέργεια και το ενδιαφέρον. Με λίγα λόγια, η “συνταγή” για να συντονιστεί το τηλεοπτικό κοινό με το σόου στην πρεμιέρα ήταν πολύ καλή και οι προσδοκίες μεγάλες.

Ποια είναι όμως η πραγματικότητα;

Από τα πρώτα κιόλας επεισόδια γίνεται αντιληπτό πως υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ του προϊόντος και της διαφήμισης. Ενώ θα περίμενε κανείς να δει τους συμμετέχοντες να πασχίζουν για την επιβίωσή τους και να προβαίνουν σε πατέντες και αυτοσχέδιες κατασκευές, ως άλλοι Ροβινσώνες, για να οργανώσουν καλύτερα τη διαβίωσή τους, το κοινό βλέπει δύο ομάδες να βρίσκονται σε πλήρη αδράνεια και οι δραστηριότητες να περιορίζονται στο κόψιμο ξύλων και στην ετοιμασία φαγητού από τις λιγοστές προμήθειες που τους προσφέρει η παραγωγή. Αντί να εξερευνήσουν το πυκνό και μυστηριώδες τροπικό δάσος που τους περιβάλλει, προκειμένου να βρουν πόρους ή έστω κάτι χρήσιμο, οι πρωταγωνιστές προτιμούν να μένουν καθηλωμένοι στην παραλία, να αράζουν, να κάνουν ηλιοθεραπεία με τις ώρες και να τροφοδοτούν τις πολύωρες κουτσομπολίστικες εκπομπές που ασχολούνται καθημερινά με τα ειδύλλιά τους και τις μηχανορραφίες τους για να παραμείνουν στο τηλεπαιχνίδι. Η ρουτίνα τους δεν έχει απολύτως τίποτα το διαφορετικό και το περιπετειώδες, καθιστώντας τον τίτλο του τηλεπαιχνιδιού παραπλανητικό, καθώς δεν κάνουν απολύτως τίποτα για να επιβιώσουν. Με βάση αυτή την εξέλιξη θα πίστευε κανείς πως το σόου θα “πάτωνε” από τον πρώτο κιόλας μήνα, όμως όχι απλά κάτι τέτοιο δεν συνέβη, αλλά, αντιθέτως, τα μηχανάκια της AGB καταγράφουν συντριπτικές πρωτιές στην τηλεθέαση, με ποσοστά που ξεπερνούν και το 70%. Τι είναι αυτό, λοιπόν, που κρατάει τον κόσμο και δημιουργεί πιστούς οπαδούς;

Η απάντηση είναι απλή. Δεν πρόκειται παρά για τον ίδιο ακριβώς λόγο που το Big Brother έγινε παγκόσμιο φαινόμενο και έκανε εκατομμύρια Έλληνες να κοιτούν αγωνιωδώς την TV λίγα δευτερόλεπτα πριν την αλλαγή του χρόνου για να μάθουν ποιος είναι ο “μεγάλος νικητής”. Όλα τα reality shows είναι σαν τις σαπουνόπερες, μόνο που πλέον έχουν να κάνουν με πραγματικούς χαρακτήρες, οπότε οι ίντριγκες, οι δολοπλοκίες, οι συμμαχίες αποκτούν τεχνητό ρεαλισμό. Για να επιτευχθεί αυτό στον μέγιστο βαθμό οι παραγωγές επιλέγουν ως επί τω πλείστον άτομα με ναρκισσιστικά στοιχεία, ακριβώς όπως οι υπεύθυνοι διανομής επιλέγουν τους ηθοποιούς για τις ταινίες. Ο ναρκισσισμός είναι μία διαταραχή προσωπικότητας και οι νάρκισσοι χαρακτηρίζονται από εγωπάθεια, έλλειψη ενσυναίσθησης , έντονη επιθυμία για χειραγώγηση και έλεγχο των γύρω τους, τεράστιες δυσκολίες στη σύναψη ειλικρινών συναισθηματικών σχέσεων, έντονο ανταγωνισμό, ακόμα και στα πιο ανούσια πράγματα, ενώ, ταυτόχρονα, η κύρια πηγή ικανοποίησής τους είναι η τέλεια αυτό-εικόνα και η απόκτηση υλικών αγαθών. Αυτά τα άτομα μπορούν χωρίς ιδιαίτερη αφορμή να δημιουργούν “κλίκες”, αντιπάθειες και ταυτόχρονα η συναισθηματική τους αστάθεια τούς οδηγεί στην καλλιέργεια έντασης και καβγάδων.

Αν συνδυάσουμε όλα τα παραπάνω: Την πρωτοτυπία της ιδέας πάνω στην οποία βασίστηκε το τηλεπαιχνίδι, το εξωτικό περιβάλλον, τη συμμετοχή των μαϊδανών – “celebrities”, την πολύωρη καθημερινή πλύση εγκεφάλου από τις εκπομπές “ποικίλης ύλης”, την καρικατούρα ομαδικών αθλημάτων (βλέπε αγωνίσματα για ασυλία/έπαθλα) που παρακολουθείται άνετα από νήπια και νοικοκυρές μέχρι φανατικούς φιλάθλους του καναπέ, αλλά και την έλλειψη άλλων παραγωγών από τα χρεωκοπημένα τηλεοπτικά κανάλια, έχουμε ένα εκρηκτικό πακέτο. Στην ουσία, λοιπόν, το Survivor δεν είναι παρά ένα ακόμα εύπεπτο πρόγραμμα, που ενσωμάτωσε πετυχημένες συνταγές σε ένα πακέτο και κάπως έτσι κατάφερε να προσελκύσει σαν μαγνήτης ένα απαίδευτο κοινό που είναι έτοιμο να καταβροχθίσει αμάσητη όποια σαβούρα του πασάρουν.

Είναι προφανές ότι για έναν άνθρωπο που έχει ενσωματώσει την άσκηση στη ζωή του, χωρίς καν να προέρχεται από αγροτικό περιβάλλον, αυτού του είδους η επιτηδευμένη “επιβίωση” φαντάζει γελοία. Συγκριτικά με τα υπόλοιπα reality τηλεσκουπίδια, που προβάλλουν χυδαία και απροκάλυπτα τον καταναλωτισμό, μπορεί το Survivor να υπερέχει λόγω κεντρικής ιδέας. Δεν παύει όμως να απευθύνεται στο ίδιο κοινό, με τους ίδιους όρους τηλεθέασης κι εμπορικότητας. Από την άλλη μεριά, ο δικός μας αγώνας για επιβίωση, ατομική και συλλογική, εδράζεται στη διαφορετική συνείδηση και κοσμοθέαση, στον διαφορετικό τρόπο ζωής και όχι σε μία τεχνητή και στημένη τηλεοπτική πραγματικότητα. του Γ. Γ. Πηγή

Advertisements
This entry was posted in ΕΛΛΑΔΑ, ΕΛΛΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΑ and tagged , , , , , , , . Bookmark the permalink.