Δάμων, ο θεωρητικός της μουσικής

Ο Δάμων, ο οποίος καταγόταν από τον αττικό δήμο της Όας (Πανδιονίδα φυλή), συνδέθηκε στενά με τον Περικλή, από τη μια ως δάσκαλός του στη μουσική και από την άλλη ως σύμβουλός του στις πολιτικές υποθέσεις.

Γράφει ο Βαγγέλης Στεργιόπουλος

Η απώλεια της αρχαίας μουσικής είναι ιδιαίτερα οδυνηρή όσον αφορά τους Κλασικούς Χρόνους, αφενός διότι δεν είμαστε σε θέση να συλλάβουμε στο σύνολό της την τραγωδία ως καλλιτέχνημα και αφετέρου διότι σχεδόν ποτέ άλλοτε η παιδευτική δύναμη της μουσικής δεν έπαιξε τόσο σημαντικό ρόλο όσο τότε.

Στα τέλη του 6ου αιώνα π.Χ. ήταν πλέον σαφές ότι όλα τα δημιουργικά ρεύματα κατευθύνονταν προς την Αθήνα.

Ενδεικτικό αυτής της τάσης είναι το γεγονός ότι ο Λάσος από την Ερμιόνη, ο μεγάλος μεταρρυθμιστής του διθυράμβου μετά τον Αρίονα, έδρασε στην Αθήνα, στην αυλή του τυράννου Ιππάρχου, ο οποίος —σύμφωνα με το λεξικό της Σούδας— θέσπισε διαγωνισμό με εκτέλεση διθυράμβων, που τον υιοθέτησε ακολούθως η δημοκρατία ως σταθερό στοιχείο των διονυσιακών γιορτών.

Ο Λάσος όχι μόνο προώθησε το διονυσιακό χορικό τραγούδι με σημαντικές μεταρρυθμίσεις, αλλά και αντιμετώπισε σε θεωρητικό επίπεδο διάφορα μουσικά προβλήματα.

Ως εκ τούτου, μπορεί να ονομαστεί ιδρυτής της ελληνικής μουσικής επιστήμης.

Ο σοφιστής Πρόδικος, ο μουσικός Αγαθοκλής, δάσκαλος του Πινδάρου, και ενδεχομένως ο Λαμπροκλής, συγγραφέας διθυράμβων και μιας ωδής στην Αθηνά, υπήρξαν δάσκαλοι ενός ανθρώπου που διακρίθηκε ιδιαίτερα όχι ως ποιητής, αλλά ως θεωρητικός της μουσικής.

Αυτός ήταν ο Δάμων, που καταγόταν από τον αττικό δήμο της Όας (Πανδιονίδα φυλή) και συνδέθηκε στενά με τον Περικλή, από τη μια ως δάσκαλός του στη μουσική και από την άλλη ως σύμβουλός του στις πολιτικές υποθέσεις.

Μάλιστα, η ενεργός ανάμειξή του στην πολιτική προκάλεσε τη χλεύη των κωμωδοποιών, αλλά και την αποπομπή του από την Αθήνα με εξοστρακισμό.

Ο Δάμων κατάφερε να συλλάβει σε όλο του το βάθος το ζήτημα της επίδρασης της μουσικής στο χαρακτήρα και τη συμπεριφορά του ανθρώπου.

Σε ένα σύγγραμμα που είχε τη μορφή ενός λόγου προς τον Άρειο Πάγο διατύπωσε ο Δάμων τις σκέψεις του αναφορικά με την επίδραση της μουσικής στην κοινωνία

Σε ένα απόσπασμα έργου του Φιλόδημου, επικούρειου φιλοσόφου και ποιητή με πλούσιο συγγραφικό έργο, διαβάζουμε ότι ο Δάμων, απαντώντας στο ερώτημα αν η μουσική βελτιώνει από ηθικής απόψεως τον άνθρωπο ως μια ολότητα ή μόνο σε ορισμένες πτυχές της προσωπικότητάς του, υποστήριζε εμφατικά το πρώτο.

Εξίσου σημαντική θεωρούσε ο Δάμων την επίδραση της μουσικής στην κοινωνία, ισχυριζόταν δε ότι ενδεχόμενες μεταβολές σε αυτό το πεδίο είχαν αναπόφευκτα αντίκτυπο σε ολόκληρη τη νομική συγκρότηση μιας πόλης.

Τις σκέψεις του αυτές τις διατύπωσε σε ένα σύγγραμμα, που είχε τη μορφή ενός λόγου προς τον Άρειο Πάγο.

Η επιλογή αυτής της μορφής είναι ευεξήγητη, εάν το έργο πραγματευόταν κυρίως ζητήματα μουσικής αγωγής και, κατά συνέπεια, θέματα που αφορούσαν άμεσα τη σεβάσμια βουλή του λόφου του Άρη.

Το σύγγραμμα του Δάμωνος αναφέρεται πλειστάκις στην Πολιτεία του Πλάτωνος —ο εξέχων φιλόσοφος είχε για μουσικοδιδάσκαλο τον Δράκοντα, μαθητή του Δάμωνος—, απ’ όπου πληροφορούμαστε ότι ο Δάμων διεξήλθε τη ρυθμική και προέβη στην ανάλυση των επιμέρους μέτρων.

Το εν λόγω συγγραφικό έργο του Δάμωνος δεν είναι πάντως ένα εγχειρίδιο μετρικής, καθώς ο συγγραφέας δίνει προτεραιότητα στην επίδραση που ασκεί η μουσική στο ήθος, καθώς και στο πρόβλημα της μουσικής μόρφωσης.

Η πυθαγορική διδασκαλία επηρέασε κατά τα φαινόμενα τις θεωρίες του Δάμωνος —ο μουσικός Πυθοκλείδης, δάσκαλος του Αγαθοκλή και του Λαμπροκλή, πνευματικός πρόγονος του Δάμωνος, ονομάζεται Πυθαγόρειος—, δυστυχώς όμως δεν έχουμε πλέον τη δυνατότητα να ορίσουμε με ακρίβεια το βαθμό επίδρασής της. Πηγή

This entry was posted in ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ, ΕΛΛΑΔΑ, ΕΛΛΑΣ, ΜΟΥΣΙΚΗ and tagged , , , , , , , . Bookmark the permalink.